Imbir lekarski (Zingiber officinale) jedni uwielbiają za ostry, cytrynowy smak, inni go unikają. W medycynie ludowej uchodzi za środek niemal na wszystko, dlatego warto sprawdzić, które z jego zastosowań mają oparcie w badaniach klinicznych, a które pozostają w sferze obietnic.
W skrócie
- Najlepiej udokumentowane jest działanie imbiru przeciw nudnościom – w ciąży, po operacjach i w trakcie chemioterapii – choć jakość badań jest przeciętna.
- W chorobie zwyrodnieniowej stawów imbir zmniejszał ból w niewielkim stopniu.
- Przy bolesnych miesiączkach i PMS wyniki są obiecujące, ale opierają się na małych badaniach.
- Działanie przeciwnowotworowe i „leczenie przeziębienia” nie mają potwierdzenia w badaniach na ludziach.
- Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe powinny zachować ostrożność przy suplementach z imbirem.
Co jest w kłączu imbiru
Za ostry smak odpowiadają gingerole, a w suszonym lub podgrzewanym imbirze także shogaole, które powstają z gingeroli. Kłącze zawiera również olejek eteryczny, którego skład zależy od pochodzenia i przechowywania surowca. W testach laboratoryjnych związki te wykazują aktywność przeciwutleniającą i przeciwzapalną, ale taki wynik w probówce nie przekłada się automatycznie na działanie lecznicze u ludzi. Dlatego poniższe omówienie opiera się przede wszystkim na badaniach klinicznych.
Nudności – najmocniejsza strona imbiru
Przegląd 15 metaanaliz wskazuje, że imbir łagodzi nudności i wymioty u pacjentów onkologicznych w trakcie chemioterapii, zmniejsza nasilenie nudności po operacjach i zmniejsza potrzebę podawania dodatkowych leków przeciwwymiotnych[1]. Autorzy podkreślają jednak, że jakość metodologiczna analizowanych prac była niska lub krytycznie niska[1].
W ciąży metaanaliza 12 badań z udziałem 1278 kobiet wykazała, że imbir istotnie łagodził nudności w porównaniu z placebo, natomiast nie zmniejszał istotnie liczby epizodów wymiotów[2]. Lepsze wyniki obserwowano przy dawkach poniżej 1500 mg imbiru dziennie (to wartość z badań, nie zalecenie), a imbir nie zwiększał istotnie ryzyka poronienia ani działań niepożądanych[2]. Mimo to każdą suplementację w ciąży warto uzgodnić z lekarzem lub położną, a silne, uporczywe wymioty wymagają diagnostyki.
Imbir jest też popularnym składnikiem preparatów na chorobę lokomocyjną. Tutaj dowody są wyraźnie słabsze niż w przypadku nudności ciążowych i pooperacyjnych[3].
Bóle stawów
Metaanaliza pięciu badań z randomizacją (593 pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów) wykazała, że imbir przyjmowany doustnie zmniejszał ból i niesprawność bardziej niż placebo, ale efekt był niewielki[4]. Osoby przyjmujące imbir ponad dwukrotnie częściej przerywały leczenie z powodu działań niepożądanych[4]. Nie ma natomiast dowodów, że imbir „regeneruje chrząstkę” – to twierdzenie ze starszych materiałów nie ma oparcia w badaniach na ludziach.
Bolesne miesiączki i PMS
Przegląd Cochrane dotyczący suplementów diety w bolesnym miesiączkowaniu znalazł bardzo ograniczone dowody, że imbir zmniejsza ból w porównaniu z placebo (trzy badania, 266 kobiet)[5]. Wszystkie dowody w tym przeglądzie oceniono jako niskiej lub bardzo niskiej jakości, a dane o bezpieczeństwie były skąpe[5].
W przypadku zespołu napięcia przedmiesiączkowego najczęściej przywoływane jest irańskie badanie z podwójnie ślepą próbą u 70 kobiet. Uczestniczki przyjmowały dwie kapsułki imbiru dziennie od siedmiu dni przed do trzech dni po rozpoczęciu miesiączki przez trzy cykle; w porównaniu z grupą kontrolną zgłaszały mniejsze nasilenie objawów nastroju, fizycznych i behawioralnych[6]. To pojedyncze, niewielkie badanie, więc wyniki trzeba traktować jako wstępne.
Odchudzanie, przeziębienie, nowotwory
Metaanaliza 14 niewielkich badań u osób z nadwagą i otyłością wykazała, że suplementacja imbirem wiązała się ze spadkiem masy ciała, stosunku talii do bioder oraz glukozy na czczo, ale nie zmieniała BMI, insuliny, triglicerydów ani cholesterolu LDL[7]. Efekty są skromne i nie oznaczają, że imbir „spala tłuszcz” czy „spłaszcza brzuch” – bez zmiany diety i aktywności nie zastąpi odchudzania.
Imbir często poleca się na przeziębienie. Nie ma jednak wiarygodnych badań klinicznych, które pokazywałyby, że imbir leczy lub skraca infekcje. Podobnie z działaniem przeciwnowotworowym: 6-gingerol i 6-shogaol badano głównie na hodowlach komórkowych i zwierzętach. To badania wstępne – nie ma dowodów, że jedzenie imbiru zapobiega nowotworom lub je leczy, a imbir nie zastępuje leczenia onkologicznego.
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
- Imbir jako przyprawa jest bezpieczny dla większości osób. Przy wyższych dawkach w suplementach mogą się pojawić zgaga, dolegliwości żołądkowe i biegunka.
- Przegląd systematyczny interakcji z warfaryną wymienia imbir wśród produktów, które mogą zwiększać ryzyko krwawień przy leczeniu tym lekiem[8]. Jeśli przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe, przed suplementacją porozmawiaj z lekarzem.
- Ponieważ w badaniach imbir nieznacznie obniżał glukozę na czczo, ostrożność zachowaj także przy lekach na cukrzycę, a ponadto, przy kamicy żółciowej oraz przed planowanym zabiegiem chirurgicznym.
- W ciąży i podczas karmienia piersią oraz u dzieci stosowanie suplementów z imbirem skonsultuj z lekarzem.
