Lukrecja to korzeń lukrecji gładkiej (Glycyrrhiza glabra), rośliny z rodziny bobowatych, który od wieków trafia do mieszanek ziołowych, a dziś przede wszystkim do czarnych cukierków, herbat i suplementów. Słodka substancja z korzenia, glicyryzyna, przy regularnym jedzeniu większych ilości podnosi ciśnienie krwi i obniża poziom potasu, dlatego lukrecja wymaga więcej ostrożności, niż sugeruje jej niewinny wizerunek.[1]
W skrócie
- Glicyryzyna z lukrecji sprawia, że nerki zatrzymują sód i wodę, a tracą potas – stąd obrzęki i wzrost ciśnienia.[1]
- W metaanalizie badań regularne przyjmowanie co najmniej 100 mg glicyryzyny dziennie podnosiło ciśnienie skurczowe średnio o ok. 5 mm Hg i obniżało stężenie potasu.[2]
- U wrażliwych osób już 50 g słodyczy z lukrecją dziennie przez dwa tygodnie wyraźnie podnosi ciśnienie, a w skrajnych przypadkach nadmiar lukrecji kończy się groźnymi zaburzeniami rytmu serca.[3, 4]
- Ekstrakty z korzenia o niskiej zawartości glicyryzyny łagodziły objawy niestrawności i refluksu w pojedynczych badaniach – to obiecujące, ale badań jest mało.[5, 6]
- W ciąży dużych ilości lukrecji lepiej unikać – wiąże się z większym ryzykiem porodu przedwczesnego.[7]
Lukrecja – czym jest i co zawiera
Surowcem jest korzeń i kłącze lukrecji gładkiej. Najważniejszym składnikiem jest intensywnie słodka glicyryzyna (kwas glicyryzynowy). W jelicie rozkłada się ona do kwasu glicyretynowego, który hamuje enzym 11β-dehydrogenazę hydroksysteroidową. Ten enzym normalnie chroni nerki przed kortyzolem – gdy jest zablokowany, kortyzol działa jak aldosteron: organizm zatrzymuje sód, traci potas, rośnie ciśnienie, a naturalny układ regulujący ciśnienie (renina–angiotensyna–aldosteron) zostaje wyhamowany, nawet na kilka miesięcy po odstawieniu lukrecji.[1] Korzeń zawiera też flawonoidy, m.in. glabrydynę, z których wytwarza się ekstrakty z mocno obniżoną zawartością glicyryzyny.[6] Lukrecja wykazuje również działanie podobne do estrogenów.[4]
Lukrecję spotkasz w trzech postaciach: jako słodycze i dodatek smakowy (cukierki, żelki, likiery, niektóre herbaty), jako surowiec zielarski (korzeń do naparów, składnik mieszanek na kaszel i na żołądek) oraz jako suplementy, w tym tak zwaną lukrecję deglicyryzynowaną (DGL), z której usunięto większość glicyryzyny.
Na co pomaga lukrecja – co pokazują badania
Niestrawność czynnościowa
Przegląd Cochrane z 2023 roku objął 41 badań z udziałem 4477 osób z niestrawnością czynnościową (uczucie pełności, ból w nadbrzuszu bez uchwytnej przyczyny) i ocenił 27 preparatów ziołowych. Ekstrakt z korzenia lukrecji gładkiej zmniejszał objawy bardziej niż placebo, ale wniosek opiera się na jednym badaniu z udziałem 50 osób, a pewność dowodów oceniono jako umiarkowaną.[5] Ten sam przegląd wskazał na możliwe korzyści także z innych roślin, np. karczocha zwyczajnego.[5] W badaniu z lukrecją chorzy przyjmowali przez 30 dni standaryzowany ekstrakt flawonoidowy albo placebo; w grupie ekstraktu objawy i jakość życia poprawiły się wyraźniej, a preparat był dobrze tolerowany.[8] Ocena: obiecujące, ale badań jest mało.
Zgaga i refluks
W randomizowanym badaniu z 2025 roku 200 osób z objawami refluksu przyjmowało przez 28 dni ekstrakt z korzenia lukrecji o niskiej zawartości glicyryzyny albo placebo. Grupa ekstraktu zgłaszała szybsze ustępowanie zgagi i cofania się treści żołądkowej oraz lepszą jakość życia.[6] To jednak pojedyncze badanie jednego, konkretnego wyciągu, prowadzone w jednym ośrodku, więc jego wyników nie można przenosić na cukierki ani na zwykły napar. Ocena: obiecujące, ale badań jest mało. Częsta zgaga wymaga konsultacji z lekarzem, bo może być objawem choroby refluksowej, której nie leczy się ziołami.
Czego badania nie potwierdzają
- Lukrecja na odchudzanie. W metaanalizie 26 badań klinicznych spożywanie lukrecji wiązało się ze spadkiem masy ciała średnio o mniej niż pół kilograma, a jednocześnie z podniesieniem ciśnienia rozkurczowego.[9] To efekt bez praktycznego znaczenia, okupiony realnym ryzykiem.
- „To tylko cukierki, więc są nieszkodliwe”. Przegląd ponad stu opisanych przypadków zatrucia lukrecją pokazał, że często kończyły się one pobytem w szpitalu.[4]
- „Zagrożone są tylko starsze osoby”. W tej samej analizie ani starszy wiek, ani płeć żeńska nie okazały się czynnikami ryzyka; wrażliwość na glicyryzynę jest po prostu bardzo różna u różnych ludzi.[1, 4]
Jak się stosuje i w jakich ilościach
O ryzyku decyduje dawka glicyryzyny i regularność jej przyjmowania. Norweska ocena bezpieczeństwa wskazała, że u najbardziej wrażliwych osób działania niepożądane może wywołać regularne spożycie ok. 100 mg glicyryzyny dziennie, co odpowiada mniej więcej 50 g słodyczy z lukrecją, a przy 400 mg dziennie objawy ma większość ludzi. Autorzy uznali 10 mg glicyryzyny dziennie za ilość bezpieczną dla większości zdrowych dorosłych.[1] W badaniu ze zdrowymi ochotnikami już 50 g lukrecji dziennie przez dwa tygodnie istotnie podnosiło ciśnienie skurczowe, a maksymalny efekt pojawiał się po około dwóch tygodniach.[3]
- Słodycze: traktuj je jako okazjonalny przysmak, a nie codzienny nawyk – ilość glicyryzyny w konkretnym produkcie trudno ocenić.
- Napar i mieszanki ziołowe: korzeń zawiera glicyryzynę, więc pity regularnie napar lub herbata z lukrecją nie są obojętne dla ciśnienia.[1]
- Ekstrakty o niskiej zawartości glicyryzyny: w badaniu nad niestrawnością podawano 75 mg ekstraktu dwa razy dziennie przez 30 dni – to wartość z badania, nie zalecenie.[8] W metaanalizie preparaty z przewagą flawonoidów nie podnosiły ciśnienia, w przeciwieństwie do preparatów z glicyryzyną.[10]
Bezpieczeństwo: ciśnienie, potas i inne zagrożenia
Metaanaliza 18 badań (337 osób) wykazała, że przewlekłe przyjmowanie produktów z co najmniej 100 mg glicyryzyny dziennie podnosiło ciśnienie skurczowe średnio o 5,5 mm Hg, a rozkurczowe o 3,2 mm Hg, i obniżało stężenie potasu; im większa dawka, tym większy wzrost ciśnienia.[2] Autorzy podkreślili, że efekt występuje już przy umiarkowanych dawkach i ma szczególne znaczenie dla osób z chorobami serca i naczyń.[2] Nowsza metaanaliza potwierdziła, że preparaty oparte na glicyryzynie podnoszą ciśnienie.[10]
Zwykle objawy są łagodne, ale nadmiar lukrecji może prowadzić do zaburzeń rytmu serca, porażenia mięśni, rozpadu mięśni (rabdomiolizy), a nawet śpiączki.[4] Obrzęki, osłabienie mięśni, kołatanie serca czy nowo wykryte nadciśnienie to sygnał, by powiedzieć lekarzowi o jedzeniu lukrecji – rozpoznanie opiera się głównie na dokładnym wywiadzie, bo badania krwi rzadko wykrywają jej składniki.[1, 4]
Kto powinien unikać lukrecji
- Osoby z nadciśnieniem – autorzy metaanalizy badań klinicznych zalecają im unikanie lukrecji.[9]
- Osoby z chorobami serca i niskim poziomem potasu – u nich spadek potasu i wzrost ciśnienia są szczególnie groźne.[2]
- Kobiety w ciąży. W fińskim badaniu spożywanie co najmniej 500 mg glicyryzyny tygodniowo wiązało się z ponad dwukrotnie większym ryzykiem porodu przed 37. tygodniem.[7] U dzieci matek, które w ciąży jadły dużo lukrecji, w wieku ok. 12 lat obserwowano m.in. niższe wyniki testów inteligencji i częstsze problemy z uwagą.[11] To badania obserwacyjne, które nie dowodzą związku przyczynowego, ale w diecie w ciąży lukrecję lepiej ograniczyć do minimum.
- Karmienie piersią i dzieci – brakuje badań bezpieczeństwa suplementów z lukrecją w tych grupach, więc lepiej z nich zrezygnować.
Interakcje z lekami
Lukrecja może nasilać działanie kortykosteroidów przyjmowanych doustnie i stosowanych na skórę.[12] Ponieważ podnosi ciśnienie i obniża potas,[2] osoby leczone na nadciśnienie, przyjmujące leki moczopędne lub leki na serce powinny przed jej regularnym stosowaniem porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą. Więcej o tym, jak zioła wpływają na leki, przeczytasz w artykule o interakcjach leków z ziołami i suplementami.
Najczęstsze pytania
Na co pomaga lukrecja?
Ekstrakty z korzenia o niskiej zawartości glicyryzyny łagodziły objawy niestrawności czynnościowej i refluksu, ale tylko w pojedynczych badaniach.[5, 6] Lepiej niż działanie lecznicze udokumentowane są skutki uboczne lukrecji, przede wszystkim wzrost ciśnienia.[2]
Czy można jeść lukrecję codziennie?
Codzienne jedzenie słodyczy z lukrecją nie jest dobrym pomysłem: już 50 g dziennie przez dwa tygodnie podnosi ciśnienie.[3] Za bezpieczną dla większości zdrowych dorosłych uznaje się ilość rzędu 10 mg glicyryzyny dziennie, czyli wielokrotnie mniej.[1]
Czy lukrecja podnosi ciśnienie?
Tak. Glicyryzyna powoduje zatrzymywanie sodu i utratę potasu, a w metaanalizie badań podnosiła ciśnienie skurczowe średnio o ok. 5 mm Hg.[2] Preparaty z przewagą flawonoidów, bez glicyryzyny, w badaniach ciśnienia nie podnosiły.[10]
Kto nie powinien jeść lukrecji?
Osoby z nadciśnieniem, chorobami serca i niskim potasem, kobiety w ciąży oraz osoby przyjmujące kortykosteroidy lub leki na ciśnienie.[7, 9, 12] W razie wątpliwości warto zapytać lekarza lub farmaceutę.
