Odwar z igieł jodły do kąpieli – przepis na leśną kąpiel

Ten przepis nawiązuje do opowieści o komorniku i leśnej Babie: to sposób, by zapach jodłowego lasu zamknąć w domowej łazience. Receptura pochodzi z książki Magdaleny Gorzkowskiej „Zioła – jak zbierać, przetwarzać, stosować”. Poniżej przepis, a dalej krótko o tym, co z popularnych obietnic takiej kąpieli ma potwierdzenie w badaniach.

W skrócie

• Igły jodły zawierają olejek eteryczny bogaty w limonen, pineny i octan bornylu – to one odpowiadają za leśny zapach.
• Ciepła kąpiel na 1–2 godziny przed snem może ułatwić zasypianie i poprawić jakość snu.
• Wdychanie zapachów olejków eterycznych może pomagać się zrelaksować, ale nie ma badań, które potwierdzałyby leczenie przeziębienia czy reumatyzmu kąpielą z jodłą.
• Gorąca kąpiel bywa niebezpieczna dla osób starszych i chorych na serce, a olejki eteryczne mogą uczulać.

Przepis na odwar z igieł jodły

• 200 g świeżych igieł jodły (lub drobno pociętych młodych gałązek)
• 4 szklanki (ok. 1 litra) wody

1. Igły przepłucz zimną wodą, przełóż do garnka i zalej zimną wodą.
2. Doprowadź do wrzenia i gotuj pod przykryciem na małym ogniu przez 5 minut.
3. Odstaw na kilkanaście minut, nadal pod przykryciem, żeby zapach nie uleciał z parą.
4. Przecedź przez sitko i wlej odwar do wanny z wodą.
5. Kąp się nie dłużej niż 20 minut, w wodzie o temperaturze nie wyższej niż 38°C.
6. Po kąpieli opłucz skórę, osusz się i odpocznij przez chwilę w ciepłym miejscu.

Skąd wziąć igły? Gałązek nie wolno łamać w lesie bez zgody jego właściciela, a jodła w wielu miejscach jest gatunkiem cennym przyrodniczo. Najprościej wykorzystać jodły z własnego ogrodu, gałązki z cięcia pielęgnacyjnego albo – zimą – z jodłowej choinki, która nie była pryskana środkami przedłużającymi świeżość. Zapach będzie się nieco różnił w zależności od gatunku jodły.

Co jest w igłach jodły

Jodła pospolita (Abies alba) rośnie w górach i na pogórzach Europy, także w Polsce. Głównymi składnikami olejku eterycznego z jej igieł i gałązek są limonen, β-pinen, α-pinen, kamfen, β-felandren i octan bornylu, choć ich proporcje bardzo się różnią nawet między drzewami z tej samej okolicy^[1]. W badaniach laboratoryjnych olejki i ekstrakty z jodły działały m.in. przeciwutleniająco i przeciwdrobnoustrojowo^[1], ale to wyniki wstępne, które nie przekładają się wprost na efekt kąpieli. Twierdzenia, że kąpiel z jodłą wzmacnia odporność, poprawia krążenie czy łagodzi dolegliwości reumatyczne, nie zostały sprawdzone w badaniach u ludzi.

Ciepła kąpiel i sen

Najlepiej udokumentowana korzyść takiej kąpieli nie wynika z jodły, tylko z ciepłej wody. Metaanaliza badań nad ciepłym prysznicem lub kąpielą przed snem wykazała, że kąpiel w wodzie o temperaturze 40–42,5°C wiązała się z lepszą oceną jakości snu, a przeprowadzona 1–2 godziny przed pójściem do łóżka – już po 10 minutach – skracała czas zasypiania^[2]. Autorzy tłumaczą to tym, że po kąpieli organizm intensywniej oddaje ciepło przez dłonie i stopy, a spadek temperatury wewnętrznej ułatwia zasypianie^[2]. Badań wciąż jest niewiele^[2]. Temperatura z badań jest nieco wyższa niż 38°C z przepisu – zdrowe osoby mogą kąpać się w cieplejszej wodzie, ale przy chorobach serca i krążenia bezpieczniej trzymać się niższej temperatury.

W dużym japońskim badaniu obserwacyjnym osoby w średnim wieku, które kąpały się w wannie niemal codziennie, rzadziej zapadały na choroby sercowo-naczyniowe niż te, które robiły to najwyżej dwa razy w tygodniu^[3]. Takie badanie nie dowodzi jednak, że to kąpiel chroni serce – osoby kąpiące się codziennie mogą różnić się od pozostałych także stylem życia.

Zapach i odprężenie

Wiele osób uważa zapach jodły za wyjątkowo kojący. Przegląd 34 badań nad wdychaniem olejków eterycznych wykazał poprawę jakości snu oraz mniejsze nasilenie stresu, lęku i zmęczenia, przy czym najsilniejszy efekt dotyczył lawendy^[4]. W takich badaniach trudno jednak ukryć przed uczestnikami, czy wdychają zapach, więc część efektu może wynikać z oczekiwań. Zapach jodły nie był tu badany osobno – traktuj go więc jako przyjemny element wieczornego odpoczynku, a nie leczenie.

Bezpieczeństwo

• Nie przesadzaj z temperaturą. W Japonii, gdzie gorące kąpiele są popularne, w ciągu jednego zimowego sezonu w trzech regionach odnotowano ponad 4,5 tysiąca wezwań pogotowia związanych z kąpielą, w tym ponad 1,5 tysiąca zatrzymań krążenia; główną przyczyną wydaje się przegrzanie organizmu prowadzące do utraty przytomności i utonięcia^[5].
• Osoby starsze, chore na serce, z niskim lub wysokim ciśnieniem, w ciąży i po alkoholu powinny kąpać się w letniej wodzie, krótko i najlepiej wtedy, gdy ktoś jest w domu.
• Olejki eteryczne mogą uczulać. Opisano reakcje alergiczne na prawie 80 olejków, najczęściej po nałożeniu czystego olejku lub produktów o wysokim stężeniu^[6]. Przy wrażliwej skórze lub atopowym zapaleniu skóry zrób najpierw próbę na niewielkim fragmencie skóry, a przy wysypce lub swędzeniu przerwij kąpiel i opłucz skórę.
• Gotowe olejki jodłowe zawsze rozcieńczaj i nie wlewaj ich bezpośrednio do wody w dużej ilości. Przechowuj je poza zasięgiem dzieci.
• U małych dzieci nie stosuj kąpieli z olejkami eterycznymi bez porady lekarza.
• Kąpiel nie leczy infekcji dróg oddechowych. Przy gorączce, duszności czy kaszlu trwającym ponad trzy tygodnie potrzebny jest lekarz.