Gdy za oknem szaruga, a w gardle zaczyna drapać, wiele osób sięga po czosnek i miód, jak robiono to od pokoleń. Poniżej – co na temat tych domowych sposobów mówią badania, a na końcu przepis na syrop czosnkowo-miodowy.
W skrócie
- Miód łagodzi kaszel i inne objawy infekcji górnych dróg oddechowych – to najlepiej udokumentowany domowy sposób z tej pary.
- Dowody, że czosnek zapobiega przeziębieniom lub je skraca, są słabe: przegląd Cochrane znalazł tylko jedno badanie spełniające kryteria.
- Czosnek nie jest „naturalnym antybiotykiem” – działa przeciwbakteryjnie w laboratorium, ale nie zastąpi leczenia infekcji bakteryjnej.
- Miodu nie wolno podawać dzieciom poniżej 1. roku życia, a duże ilości czosnku mogą wchodzić w interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi.
Czosnek: co wiadomo o przeziębieniu
Czosnek zawiera związki siarkowe, z których najbardziej znana jest allicyna. Powstaje ona dopiero wtedy, gdy ząbek zostanie zgnieciony lub posiekany – stąd charakterystyczny ostry zapach. W laboratorium związki czosnku hamują rozwój wielu bakterii i grzybów, ale to nie znaczy, że zjedzony czosnek działa w organizmie jak antybiotyk. Bliskim krewnym czosnku pospolitego jest dziko rosnący czosnek niedźwiedzi, któremu poświęciliśmy osobny artykuł.
Najważniejszym źródłem wiedzy jest przegląd Cochrane z 2014 roku. Spośród ośmiu potencjalnie przydatnych badań tylko jedno spełniło kryteria jakości: 146 osób przez 12 tygodni przyjmowało preparat czosnkowy z allicyną albo placebo[1]. W grupie czosnku przeziębień zgłoszono mniej (24 wobec 65), ale czas powrotu do zdrowia był podobny w obu grupach[1]. Autorzy przeglądu podsumowali, że dowodów na skuteczność czosnku w zapobieganiu lub leczeniu przeziębienia jest za mało, a popularne przekonania opierają się głównie na badaniach słabej jakości[1].
W innym badaniu z randomizacją 120 zdrowych dorosłych przez 90 dni przyjmowało ekstrakt z dojrzewającego czosnku albo placebo. Liczba przeziębień i przypadków grypy w obu grupach się nie różniła, natomiast osoby przyjmujące ekstrakt zgłaszały łagodniejsze objawy i mniej dni nieobecności w pracy lub szkole[2]. Były to jednak wyniki drugorzędne, uzyskane z dzienniczków uczestników, i dotyczyły kapsułek, a nie świeżego czosnku.
Czosnek jest bezpieczny w ilościach kulinarnych, ale nie dla każdego w dużych dawkach. Najczęstsze skutki uboczne to nieprzyjemny zapach z ust i ciała; opisywano też reakcje alergiczne, zaburzenia krzepnięcia z ryzykiem krwawienia oraz oparzenia skóry, gdy świeży czosnek przykładano bezpośrednio do skóry[3]. Czosnek może nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych, np. warfaryny, i osłabiać działanie niektórych leków przeciwwirusowych stosowanych w leczeniu HIV[3]. Jeśli przyjmujesz takie leki lub czeka cię zabieg, nie zaczynaj kuracji czosnkowej bez rozmowy z lekarzem.
Miód: najlepiej przebadany domowy sposób na kaszel
Miód działa przeciwbakteryjnie dzięki kilku mechanizmom: niskiemu pH, wysokiemu stężeniu cukrów, które odciąga wodę z komórek bakterii, nadtlenkowi wodoru powstającemu z udziałem enzymów, a także polifenolom i flawonoidom[4]. Te właściwości dobrze opisano w badaniach laboratoryjnych i przy stosowaniu miodu na rany, ale nie ma badań, które potwierdzałyby, że zjedzony miód zwalcza bakterie w organizmie[4]. Miód nie zastąpi więc antybiotyku, gdy jest on naprawdę potrzebny.
Dobre dane dotyczą za to łagodzenia objawów. W metaanalizie 14 badań miód skuteczniej niż zwykłe postępowanie zmniejszał nasilenie objawów infekcji górnych dróg oddechowych i częstość kaszlu; autorzy zaznaczyli jednak, że potrzeba więcej dobrej jakości badań z placebo[5]. Przegląd Cochrane dotyczący dzieci od 1. roku życia wskazuje, że miód prawdopodobnie łagodzi kaszel lepiej niż brak leczenia lub placebo i może działać podobnie jak popularny lek przeciwkaszlowy dekstrometorfan[6]. Najlepiej sprawdza się przez pierwsze dni infekcji – po trzech dniach przewaga miodu nad placebo zanikała[6].
Ważne: miodu nie podaje się niemowlętom poniżej 12. miesiąca życia. Może zawierać przetrwalniki bakterii Clostridium botulinum, które w niedojrzałym jelicie niemowlęcia wytwarzają toksynę i mogą wywołać botulizm niemowlęcy, prowadzący nawet do niewydolności oddechowej[7]. Miód to także głównie cukry, więc osoby z cukrzycą powinny uwzględniać go w bilansie węglowodanów.
Czy miód można dodawać do gorącej herbaty?
Ogrzewanie miodu obniża aktywność jego enzymów (np. diastazy) i zwiększa zawartość hydroksymetylofurfuralu (HMF), związku powstającego z cukrów pod wpływem ciepła[8]. W badaniu polskiego miodu rzepakowego krótkie podgrzewanie do 50–80°C tylko nieznacznie pogorszyło te parametry[8]. Nie trzeba więc obawiać się, że łyżka miodu w ciepłej herbacie stanie się szkodliwa, ale najrozsądniej dodawać go do napoju, który przestygł do temperatury picia, a nie do wrzątku. Wybieraj miód z pewnego źródła i z czytelną etykietą kraju pochodzenia.
Przepis na syrop z czosnku, cytryny, imbiru i miodu
To prosty domowy syrop na sezon przeziębień. Traktuj go jako smaczny dodatek łagodzący drapanie w gardle, a nie lek. Cytryna dodaje kwaśnego smaku i nieco witaminy C, imbir – rozgrzewającej ostrości.
Składniki:
- 8 dużych ząbków czosnku (lub 1 średnia główka),
- 3 średnie cytryny,
- kawałek korzenia imbiru (ilość według smaku),
- ok. 225 ml miodu (np. spadziowego, lipowego lub gryczanego),
- niewielka ilość zimnej, przegotowanej wody,
- praska do czosnku, sitko, słoik z zakrętką.
Przygotowanie:
- Przeciśnij czosnek przez praskę do wysokiego naczynia.
- Wyciśnij sok z cytryn i wlej do czosnku, dodaj odrobinę wody i zetrzyj imbir.
- Zamknij naczynie i energicznie wstrząsaj miksturą przez około minutę.
- Przecedź całość przez sitko do słoika, dociskając miąższ łyżką.
- Dodaj miód, zakręć słoik i mieszaj, aż miód się rozpuści.
- Przechowuj w lodówce i zużyj w ciągu kilku dni.
W czasie przeziębienia można pić łyżkę syropu kilka razy dziennie albo dodawać go do ciepłej (nie gorącej) wody. Syropu nie podawaj dzieciom poniżej 1. roku życia ze względu na miód. Jeśli objawy nasilają się, pojawia się wysoka gorączka, duszność albo kaszel trwa dłużej niż trzy tygodnie, skontaktuj się z lekarzem.
