Domowe sposoby na kaszel – syrop z cebuli, rzodkwi i miód

Kaszel to odruch obronny: pomaga usunąć z dróg oddechowych wydzielinę, pył czy drobnoustroje. Najczęściej towarzyszy przeziębieniu i mija sam w ciągu dwóch–trzech tygodni, ale potrafi bardzo męczyć, zwłaszcza w nocy. Domowe syropy i napary mogą przynieść ulgę, choć dowody naukowe na ich działanie są różnej jakości.

W skrócie

• Kaszel przy przeziębieniu zwykle mija samoistnie; leki bez recepty mają słabo udokumentowaną skuteczność.
• Najlepiej zbadanym domowym środkiem jest miód – łagodzi kaszel u dorosłych i dzieci powyżej 1. roku życia.
• Syropy z cebuli i czarnej rzodkwi nie były badane klinicznie; ich działanie wynika prawdopodobnie głównie z cukru lub miodu.
• Wyciągi z tymianku i bluszczu oraz prawoślaz mają pewne potwierdzenie w badaniach.
• Inhalacje nad miską z wrzątkiem nie mają udowodnionego działania, a mogą powodować poważne oparzenia.

Skąd się bierze kaszel

Kaszel bywa suchy, męczący i bez odkrztuszania, albo mokry, gdy z dróg oddechowych usuwana jest wydzielina. Najczęstszą przyczyną ostrego kaszlu jest wirusowa infekcja górnych dróg oddechowych. Kaszel mogą też wywoływać spływająca po tylnej ścianie gardła wydzielina z nosa i zatok, astma, alergia, refluks żołądkowo-przełykowy czy dym papierosowy. Jedną z mniej oczywistych przyczyn są leki na nadciśnienie z grupy inhibitorów konwertazy angiotensyny (ACE): w analizie 135 badań klinicznych wywoływały one suchy kaszel ponad dwa razy częściej niż placebo^[1]. Jeśli kaszel pojawił się po rozpoczęciu takiego leczenia, porozmawiaj z lekarzem – nie odstawiaj leku samodzielnie.

Warto też wiedzieć, że popularne syropy z apteki nie są cudownym rozwiązaniem. Przegląd Cochrane obejmujący 29 badań nie znalazł dobrych dowodów ani za, ani przeciw skuteczności leków bez recepty na ostry kaszel^[2]. U dzieci leki przeciwkaszlowe i przeciwhistaminowe nie działały lepiej niż placebo, a mogą wywołać działania niepożądane^[2].

Miód – najlepiej zbadany domowy sposób

Przegląd systematyczny 14 badań wykazał, że miód łagodził objawy infekcji górnych dróg oddechowych, w tym częstość i nasilenie kaszlu, lepiej niż standardowe postępowanie^[3]. Autorzy zaznaczają jednak, że potrzeba więcej badań z placebo dobrej jakości^[3]. Przegląd Cochrane dotyczący dzieci od 1. roku życia wskazuje, że miód prawdopodobnie łagodzi kaszel lepiej niż brak leczenia i placebo, a efekt dotyczy głównie pierwszych dni infekcji^[4]. Łyżeczka miodu przed snem to prosty sposób na spokojniejszą noc. Nie podawaj miodu niemowlętom przed ukończeniem 12. miesiąca życia ze względu na ryzyko botulizmu.

Domowe syropy

Syrop z cebuli i syrop z czarnej rzodkwi to klasyka polskiej domowej apteczki. Nie ma badań klinicznych, które oceniałyby ich skuteczność. Gęsty, słodki płyn może jednak powlekać podrażnione gardło i łagodzić odruch kaszlu, a syrop przygotowany na miodzie dodatkowo korzysta z jego działania.

Syrop z cebuli

• 2 średnie cebule
• 3–4 łyżki cukru lub miodu

1. Cebule obierz, umyj i drobno pokrój.
2. Przełóż do słoika lub miseczki, przesypując cukrem albo polewając miodem.
3. Przykryj i odstaw na kilka godzin lub na noc, aż cebula puści sok.
4. Zlej syrop do czystego słoiczka i przechowuj w lodówce do 2–3 dni.
5. Pij po łyżeczce kilka razy dziennie.

Syrop z czarnej rzodkwi

• 1 duża czarna rzodkiew
• 3–4 łyżki miodu

1. Rzodkiew umyj, obierz i pokrój w cienkie plastry.
2. Układaj warstwami w naczyniu, polewając każdą warstwę miodem.
3. Przykryj i odstaw na co najmniej 4 godziny.
4. Zlej powstały sok i przechowuj w lodówce do 2–3 dni.
5. Pij po łyżce kilka razy dziennie.

Syropy z cukrem i miodem nie są odpowiednie dla dzieci poniżej 1. roku życia; osoby z cukrzycą powinny pamiętać o ich zawartości cukru.

Zioła na kaszel – co ma potwierdzenie

Spośród ziół najlepiej przebadane są tymianek i bluszcz. W badaniu z podwójnie ślepą próbą u dorosłych z ostrym zapaleniem oskrzeli i mokrym kaszlem płynny wyciąg z ziela tymianku i liści bluszczu zmniejszał liczbę napadów kaszlu wyraźniej niż placebo, a 50-procentowe zmniejszenie liczby napadów następowało o dwa dni wcześniej^[5]. Lek był dobrze tolerowany^[5]. Dotyczy to standaryzowanego preparatu, a nie domowej herbatki, ale napar z tymianku z miodem jest przyjemnym i bezpiecznym dodatkiem. Przy bólu gardła często sięga się też po płukanki z szałwii czy spraye z propolisem – co mówią o nich badania, opisujemy w osobnych artykułach.

Przy suchym, drażniącym kaszlu tradycyjnie stosuje się prawoślaz lekarski, bogaty w śluzy powlekające błonę śluzową gardła. Przegląd badań na zwierzętach i nielicznych badań klinicznych wskazuje, że wyciągi z prawoślazu mogą łagodzić suchy kaszel, ale jakość tych dowodów jest ograniczona^[6]. Korzeń prawoślazu przygotowuje się zwykle jako macerat – zalewa się go chłodną wodą i odstawia na pół godziny lub dłużej.

Ostrożnie z innymi ziołami ze starych poradników. Podbiał zawiera alkaloidy pirolizydynowe szkodliwe dla wątroby i nie powinien być stosowany na własną rękę. Lukrecja przyjmowana regularnie może podnosić ciśnienie krwi, a nalewki zawierają alkohol, którego nie podaje się dzieciom.

Nawilżanie i inhalacje

Picie płynów, wietrzenie pokoju i umiarkowanie wilgotne powietrze to rozsądne zalecenia, choć same w sobie nie leczą kaszlu. Przegląd Cochrane nie wykazał jednoznacznych korzyści z wdychania ogrzanego, nawilżonego powietrza przy przeziębieniu^[7]. Popularne inhalacje nad miską z gorącą wodą niosą natomiast realne ryzyko. W jednym brytyjskim ośrodku leczenia oparzeń w ciągu dwóch lat hospitalizowano z tego powodu 19 osób w wieku od dwóch tygodni do 91 lat, a w całym kraju odnotowano ponad 200 takich przypadków^[8]. Większość oparzeń dotyczyła dolnej części ciała, czyli miejsc, na które najłatwiej wylać wrzątek z miski^[8]. Jeśli mimo to robisz inhalację, nie pozwalaj na nią dzieciom, a olejki eteryczne (np. eukaliptusowy) przechowuj poza ich zasięgiem.

Kiedy do lekarza

• Kaszel trwa dłużej niż trzy tygodnie lub nawraca.
• Pojawia się duszność, świszczący oddech, ból w klatce piersiowej albo krew w plwocinie.
• Utrzymuje się wysoka gorączka lub stan zdrowia się pogarsza.
• Kaszle niemowlę, małe dziecko z trudnościami w oddychaniu, osoba starsza lub przewlekle chora.
• Kaszlowi towarzyszą chudnięcie, nocne poty lub chrypka trwająca kilka tygodni.

Domowe sposoby mogą złagodzić objawy zwykłego przeziębienia, ale nie zastąpią diagnostyki i leczenia, gdy przyczyną kaszlu jest astma, zapalenie płuc czy inna poważna choroba.